Wystawa "Spadkobiercy nauki Kopernika - Izaak Newton" jest trzecią ekspozycją z cyklu, którego celem jest prezentacja słynnych postaci nauki twórczo rozwijających myśl Mikołaja Kopernika. W poprzednich dwóch odsłonach prezentowaliśmy wystawy przedstawiające sylwetki Jana Keplera i Galileusza. Tym razem głównym bohaterem opowieści wystawienniczej będzie Izaak Newton. Był to uczony, który zapisał się w dziejach kultury i cywilizacji nie tyle jako astronom - obserwator nieba i ciał niebieskich, ale bardziej jako fizyk-teoretyk - wręcz genialny filozof nauki.

Jeśli rozpatrujemy dzieje rozwoju nauki i kultury przy pomocy koncepcji rewolucji naukowej, to niewątpliwie dzieło Newtona pretenduje do rangi kolejnego "przyśpieszenia" i przełomu po przewrocie kopernikańskim. Potencjał filozoficzny jego dokonań naukowych był i jest ogromny. Newton jako pierwszy wykazał, że te same prawa rządzą ruchem ciał na Ziemi jak i ruchem ciał niebieskich. Pozwoliło to już z całą pewnością traktować system heliocentryczny jako udowodnioną teorię opisu naszego układu planetarnego.

Co więcej, Newton podał matematyczne uzasadnienie dla praw Keplera i rozszerzył je udowadniając, że orbity są nie tylko eliptyczne, ale mogą być też hiperboliczne i paraboliczne. Jego aktywność na innych polach nauki była nie równie ważna. Zasłużył się optyce, głosił wyjątkowo odważną na swoje czasy  teorię, że światło ma naturę korpuskularną, czyli że składa się z cząstek.

Dziś wiemy, że natura światła jest korpuskularno-falowa, ale odkrycie Newtona było przełomowe. Był pierwszym, który zdał sobie sprawę, że widmo barw obserwowane podczas padania białego światła na pryzmat jest cechą padającego światła, a nie pryzmatu, jak głosił 400 lat wcześniej Roger Bacon. Był także aktywny w dziedzinie matematyki. Do dziś trwa spór o to,  który  z ówczesnych dwóch wielkich geniuszy nauki: Newton czy Leibniz  odkrył rachunek różniczkowy. W istocie obaj naukowcy bez jakiejkolwiek wzajemnej inspiracji przyczynili się do opisania tego matematycznego prawa.

Newton był także twórcą rachunku wariacyjnego. Jako pierwszy opisał matematycznie zjawisko pływów morskich. Sformułował twierdzenie o dwumianie i zasady zachowania pędu oraz momentu pędu. Zajmował się też pomiarami prędkości dźwięku w powietrzu i ogłosił teorię pochodzenia gwiazd.

Najsłynniejszym jego odkryciem do dziś pozostała teoria grawitacji, która w wyjątkowo precyzyjny sposób opisuje naszą najbliższą rzeczywistość fizyczną. Dostarcza nam ona zasadniczego argumentu ku zrozumieniu funkcjonowania systemu planetarnego. Dopiero 400 lat później człowiek, próbując zmierzyć się z opisem wszechświata obejmującego większą jego część  niż nasz układ planetarny, zaproponuje relatywistyczną teorię względności.

Newton nigdy nie opuszczał Wysp Brytyjskich i praktycznie jego życie rozegrało się w trzech miejscach - w rodzinnym hrabstwie Lincolnshire - w Uniwersytecie Cambridge i słynnym Trinity College oraz w Londynie gdzie obok intensywnej aktywności w Royal Society (Towarzystwie Królewskim) pełnił zaszczytne stanowisko kuratora Mennicy Królewskiej.

Warto również wspomnieć o nieco innym niż naukowe zainteresowania i pasje Izaaka Newtona, czyli o inspirujących rozważaniach eschatologicznych u końca życia uczonego. Newton stał się mistykiem, czytelnikiem i interpretatorem Pisma Świętego, a przede wszystkim Apokalipsy św. Jana. Na podstawie własnej analizy Biblii obliczył datę końca świata na 2060 rok.

Spadkobiercy nauki Kopernika - Izaak Newton (1643-1721)
Dom Mikołaja Kopernika (ul. Kopernika 15/17)
Czynna od 14 października 2010 r. do 1 stycznia 2011 r.
Kurator: Michał Kłosiński
Aranżacja plastyczna: Tomasz Pietrzyk

[Michał Kłosiński]
[MT]